Thay đổi thủ tục lý lịch tư pháp làm sao tiện nhất cho dân

Ngày 6/5 vừa qua, tại Hội nghị toàn quốc tổng kết năm năm thi hành Luật Lý lịch tư pháp do Bộ Tư pháp tổ chức ,nhiều đại biểu tham dự hội nghị đã chỉ ra những bất cập trong quy định dẫn tới tình trạng chậm cấp phiếu lý lịch tư pháp (LLTP) cho người dân.

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp, tính đến tháng 12-2015, Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia đã cấp 536 phiếu lý lịch tư pháp cho những người nước ngoài có thời gian cư trú ở tại Việt Nam; các Sở Tư pháp khác cũng đã cấp hơn 1,2 triệu phiếu.

Thủ tục cấp phiếu lý lịch tư pháp còn trì trệ

Theo Giám đốc Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia - Ông Hoàng Quốc Hùng cho hay: “Nhìn nhận tổng thể, mặc dù đã giải quyết được một số lượng lớn yêu cầu cấp phiếu lý lịch tư pháp nhưng tình trạng chậm thời hạn trả phiếu LLTP vẫn diễn hầu hết các Sở Tư pháp quốc gia và tại các tỉnh. Ngoài hai Sở Tư pháp không chậm thời hạn cấp phiếu cùng với năm Sở Tư pháp có tỉ lệ chậm thời hạn thấp dưới 1%, còn lại các Sở Tư pháp khác đều bị chậm thời hạn cấp phiếu LLTP. Cá biệt có đến bảy Sở Tư pháp có tỉ lệ chậm thời hạn trả khá cao từ 39% đến 62%”.

Để khắc phục tình trạng này, ông Hùng cho biết từ tháng 12-2015, Trung tâm LLTP quốc gia đã phối hợp cùng với Cục Hồ sơ nghiệp vụ cảnh sát thử nghiệm tra cứu, xác minh thông tin thông qua việc sử dụng phần mềm kết nối giữa 3 cơ quan: Trung tâm lý lịch tư pháp quốc gia, Cục Hồ sơ nghiệp vụ cảnh sát và các Sở Tư pháp. Công tác tiến hành thử nghiệm được thực hiện tại trung tâm và 31 Sở Tư pháp.

Mô hình kết nối nói trên được áp dụng cho những trường hợp tra cứu, xác minh phức tạp như công dân Việt Nam cư trú ở nhiều nơi, có thời gian cư trú ở nước ngoài và người nước ngoài có yêu cầu cấp phiếu LLTP. Mô hình này dùng phần mềm “tra cứu án tích” kết hợp với máy scan tốc độ cao để truyền trực tiếp qua mạng Internet yêu cầu tra cứu thông tin LLTP, hồ sơ của đương sự từ Sở Tư pháp về Cục hồ sơ nghiệp vụ cảnh sát và Trung tâm LLTP quốc gia. Cục hồ sơ nghiệp vụ cảnh sát có trách nhiệm tra cứu, trả kết quả xác minh án tích về Trung tâm LLTP quốc gia qua mạng Internet ngay trong ngày. Sau khi rà soát, đối chiếu với cơ sở dữ liệu của Trung tâm LLTP quốc gia, giám đốc trung tâm sẽ ký công văn trả lời kết quả tra cứu, xác minh rồi truyền qua mạng Internet về Sở Tư pháp các địa phương.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Khánh Ngọc, giải pháp trên đã nhận được sự hưởng ứng lớn từ phía người dân vì đã giảm bớt rất nhiều thời gian và công đoạn thực hiện cho người dân. Dù quy trình, thủ tục vẫn cần hoàn thiện thêm nhưng ông Ngọc mong muốn mô hình này sẽ được áp dụng đại trà, tạo “bước nhảy vọt” trong công tác cấp phiếu LLTP.

Một số quy định còn bất hợp lý gây khó khăn

Hội nghị cũng dành một chuyên đề mổ xẻ bất cập của Luật LLTP hiện hành, trên cơ sở đó đề xuất hướng sửa đổi, bổ sung phù hợp.

Theo đại diện của Trung tâm LLTP quốc gia, Hiến pháp 2013 đề cao quyền con người, trong đó quy định rõ mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân; thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân được pháp luật bảo đảm an toàn. Tuy nhiên, theo quyền yêu cầu cấp phiếu lý lịch tư pháp số 2 quy định thể hiện cả những án tích đã được xóa của người từng bị kết án. Đặc biệt, phiếu LLTP số 2 chỉ cấp cho cơ quan tố tụng và cấp theo yêu cầu của cá nhân để người đó biết nội dung về LLTP của mình. Nhưng trong thực tiễn triển khai, quy định này đã bị lạm dụng khi một số cơ quan đại diện ngoại giao nước ngoài yêu cầu công dân Việt Nam và người nước ngoài có thời gian cư trú ở Việt Nam phải nộp phiếu LLTP số 2 khi xin thị thực nhập cảnh.

Cạnh đó, có nhiều ý kiến cho rằng trình tự, thủ tục cấp phiếu LLTP còn nhiều bất cập, gây khó khăn, trở ngại cho người dân và gây lúng túng cho cơ quan giải quyết yêu cầu. Chẳng hạn, hồ sơ yêu cầu cấp phiếu LLTP chưa thật sự thuận tiện, phù hợp như quy định phải có chứng minh thư nhân dân hoặc hộ chiếu đối với người chưa đủ 14 tuổi, người không quốc tịch hoặc giấy tờ xác nhận tạm trú hoặc sổ đăng ký thường trú, tạm trú của người nước ngoài đã từng cư trú tại Việt Nam…

Ngoài ra, theo quy định của Nhà nước, cá nhân phải nộp hồ sơ yêu cầu cấp phiếu LLTP và nhận kết quả trực tiếp tại cơ quan có thẩm quyền cấp phiếu. Phương thức cấp phiếu này đã làm tăng chi phí, gây những khó khăn nhất định cho người yêu cầu cấp phiếu đang học tập, lao động, cư trú ở nước ngoài hoặc cư trú ở xa nơi đăng ký hộ khẩu thường trú.